Η εξουσία ως μέσο εξαπάτησης, είτε μέσω διαφθοράς και εκβιασμού (όσοι υποκύπτουν), είτε μέσω χειραγώγησης (όσοι ελέγχουν τους άλλους).
Η εξουσία ως μηχανισμός εξαπάτησης
Υπάρχουν δύο όψεις της ίδιας παρακμής: εκείνοι που κατέχουν εξουσία και την πουλούν, και εκείνοι που κατέχουν εξουσία και τη χρησιμοποιούν για να ελέγχουν ανθρώπους. Στην πράξη, όμως, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο - εξαπάτηση - εκμετάλλευση.
Όταν άνθρωποι με οποιοδήποτε είδος εξουσίας στα χέρια τους - είτε αυτή προκύπτει από το κοινωνικό τους status είτε από το αξίωμα ή επάγγελμά τους ( δικαστές, πολιτικοί ή συνδικαλιστές) - υποκύπτουν σε χρηματισμό ή απειλές, δεν διαπράττουν απλώς μια προσωπική παράβαση.
Καταλύουν τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης του ρόλου τους. Οι θεσμοί, που θα όφειλαν να λειτουργούν ως ασπίδα για τον πολίτη, μετατρέπονται σε εργαλεία συμφερόντων.
Και τότε η αδικία δεν είναι μεμονωμένη· γίνεται καθεστώς.
Αυτή η μορφή εξαπάτησης δεν είναι θεωρητική. Τη βλέπουμε ξεκάθαρα σε υποθέσεις όπως εκείνη του Jeffrey Epstein, όπου η ποταπότητα δεν περιορίστηκε στις πράξεις καθαυτές, αλλά επεκτάθηκε στη συστηματική συγκάλυψη. Εκεί, η εξουσία, το χρήμα και το κύρος χρησιμοποιήθηκαν για να εξαπατηθούν άνθρωποι, να φιμωθούν θύματα και να παρουσιαστεί το ανήθικο ως «αδιανόητο». Και αυτό είναι το πιο ανατριχιαστικό: όχι μόνο το έγκλημα, αλλά το δίκτυο σιωπής που το προστάτευσε.
Ο εισαγγελέας που έχει τη θεσμική δυνατότητα να ξεσκεπάσει κομπίνες μεγάλων εταιρειών ή ακόμη και του ίδιου του Δημοσίου εις βάρος ανθρώπων και επιλέγει να μη το κάνει.
Ο δημοσιογράφος που εμφανίζεται ως υπερασπιστής του απλού κόσμου, αλλά έχει πληρωθεί για να αποκαλύπτει μισές αλήθειες και να θάβει τις υπόλοιπες.
Το πολιτικό πρόσωπο που υποτίθεται ότι ήρθε για να ξεσκεπάσει την προδοσία της εκάστοτε κυβέρνησης, αλλά στην πράξη αποπροσανατολίζει, χρονοτριβεί σκόπιμα και διασπά, επειδή τελικά κάποιος τον έχει τοποθετήσει εκεί ακριβώς για να διαλύσει ακόμη και τους εναπομείναντες ελεύθερα σκεπτόμενους.
Όλοι αυτοί είναι πιο ποταποί από τον «κακό» πολιτικό ή τον ανοιχτά διεφθαρμένο δημοσιογράφο. Εκείνος τουλάχιστον δεν κρύβεται. Δηλώνει ποιος είναι, και γνωρίζεις με τι έχεις να κάνεις. Ο υποκριτής, όμως, φορά το προσωπείο του σωτήρα για να υπηρετήσει την ίδια σήψη - και αυτή η προδοσία είναι η πιο βαθιά. Ένα από τα χειρότερα είδη ανθρώπου ... ο "προστατευτής" που λειτουργεί ως εκμεταλλευτής.
Δεν μιλάμε απλώς για «κακούς» ανθρώπους· μιλάμε για την αίσθηση προδοσίας - για εκείνον που εμφανίζεται ως σύμμαχος, μιλά τη γλώσσα της ηθικής, της δικαιοσύνης και του κοινού καλού, αλλά τελικά λειτουργεί υπέρ της αντίθετης πλευράς όλων αυτών!!!
Και είναι για ένα επιπλέον λόγο πολύ περισσότερο ανήθικο από την ανοιχτή εχθρότητα, γιατί χτυπάει την εμπιστοσύνη, αναγνωρίζει τις καθαρές ψυχές όχι για να τις ενώσει υπέρ του συνόλου αλλά υπέρ του εαυτού του ή για να τις οδηγήσει μακριά ....
Αυτό το μοτίβο του «προστάτη-εκμεταλλευτή» το είδαμε να ξεδιπλώνεται με μεγάλο ταλέντο και στην περίοδο της πανδημίας. Στο όνομα του «καλού μας», ασκήθηκε μια πρωτοφανής πίεση: κοινωνική, επαγγελματική, ψυχολογική. Ο υποχρεωτικός εμβολιασμός δεν παρουσιάστηκε ως επιλογή δημόσιας υγείας, αλλά ως ηθικό τεστ υποταγής. Όποιος αμφισβητούσε (μεγάλο μειονέκτημα θεωρείται αυτό σε αυταρχικά καθεστώτα και ομάδες), δεν αντιμετωπιζόταν ως πολίτης με ερωτήματα, αλλά ως απειλή που έπρεπε να απομονωθεί.!
Και όμως, πίσω από τη ρητορική της καθολικής ευθύνης, το ίδιο το νομικό πλαίσιο αποκάλυπτε μια βαθιά αντίφαση. Ο νόμος 4820/2021 δεν επέβαλε γενικευμένη υποχρεωτικότητα για όλους.... Η υποχρέωση αφορούσε μόνο τους απλούς εργαζόμενους και έμενε "ανοιχτή" για ιδιοκτήτες επιχειρήσεων (τους οποίους πουθενά δεν υποχρέωνε ξεκάθαρα ... ούτε καν προκειμένου να πάρουν επιδότηση!) Από την άλλη χιλιάδες εργαζόμενοι υγείας βρέθηκαν σε αναστολή εργασίας, χωρίς εισόδημα και χωρίς πραγματική δυνατότητα αντίδρασης!
Άνθρωποι και θεσμοί που όφειλαν να ενημερώνουν, να προστατεύουν και να ελέγχουν την εξουσία, επέλεξαν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός επιβολής. Οι θάνατοι και οι παρενέργειες και υπαρκτές, καταγεγραμμένες, υπό διερεύνηση διεθνώς — υποβαθμίστηκαν, αποσιωπήθηκαν ή παρουσιάστηκαν ως αμελητέες γιατί χαλούσαν το αφήγημα.
Αυτό είναι το κοινό νήμα σε όλες τις μορφές εξαπάτησης: δεν πρόκειται απλώς για λάθη ή κακές αποφάσεις. Πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή σιωπής, για μια συμμαχία εξουσίας και συμφέροντος που θεωρεί τον άνθρωπο αναλώσιμο, αρκεί να μη ραγίσει η βιτρίνα.
Η ίδια λογική εξαπάτησης που βλέπουμε σε διεφθαρμένους θεσμούς εμφανίζεται και σε πιο ακραίες μορφές χειραγώγησης, όπως σε δίκτυα τύπου Epstein ή αρχηγούς σέκτας.
Εκεί η εξουσία δεν βασίζεται μόνο στον έλεγχο μέσω ντροπής και φόβου και βέβαια δυνατές αλήθειες μπλέκονται με την κλασσική χειραγώγηση ότι ανήκεις κάπου. Ότι είσαι ασφαλής. Ότι κατέχεις μια «ειδική» γνώση. Σιγά-σιγά, όμως, αφαιρείται η κρίση και η αυτονομία. Οι κανόνες αλλάζουν χωρίς να το καταλάβεις. Η ηθική μετατοπίζεται. Νομίζεις ότι επιλέγεις ελεύθερα, ενώ στην πραγματικότητα σε έχουν ήδη οδηγήσει εκεί που θέλουν — είτε αυτό είναι να σου αποσπάσουν χρήματα και ενέργεια ή όπως σε δίκτυα τύπου Epstein, το σώμα και την ψυχή σου.
Σε ηγέτες με ναρκισσιστική συμπεριφορά, που το σύστημα προστατεύει ή εξαγοράζει, η δημόσια εικόνα του γοητευτικού, γενναιόδωρου και ισχυρού προσώπου συγκρούεται με την ιδιωτική πραγματικότητα του ελεγκτικού, εκμεταλλευτικού και δεσποτικού τραμπούκου!!
Για τους δικούς του, αυτή η αντίφαση είναι πάρα πολύ δύσκολο να γίνει αποδεκτή: ο εγκέφαλός τους δυσκολεύεται να ενώσει τις δύο εικόνες, προκειμένου να προστατεύσει την ψυχική τους ισορροπία και την κοινωνική τους ταυτότητα μέσα στην εκάστοτε ομάδα. Οπότε, επιλέγει την «ασφαλή» εξήγηση — μάλλον υπάρχει παρεξήγηση, και
«αξίζει να το υπομείνω για τον συλλογικό σκοπό»
Ο εγκέφαλος δεν αντέχει να πιστεύει «είμαι καλός άνθρωπος αλλά υπηρετώ κάτι κακό».
Και ενώ τύποι Epstein και αρχηγοί σεκτών ικανοποιούνται εκτός των παραπάνω και όταν ο άλλος αμφιβάλλει για τον εαυτό του, νιώθει εξαρτημένος και φοβάται να φύγει, οι άμεσοι συνεργάτες που παραμένουν στο πλευρό των αρχηγών τους, εαν δεν μοιράζονται την ίδια ποταπότητα όπως η Γκισλέιν Μάξγουελ (Ghislaine Maxwell) για τον Epstein, τότε η στάση τους φυσικά και δεν βασίζεται σε πλήρη άγνοια· συνήθως γνωρίζουν αρκετά ώστε να υποψιάζονται τη στρέβλωση, αλλά επιλέγουν τη μερική τύφλωση ως μηχανισμό αυτοπροστασίας.
Η ταυτότητά τους, το κύρος και η αίσθηση αξίας τους είναι δεμένα με τη θέση τους, γεγονός που καθιστά την αποδοχή της αλήθειας υπαρξιακά απειλητική! Έτσι αναπτύσσουν μια λειτουργική διπλή στάση: δημόσια υπερασπίζονται τον ηγέτη και το αφήγημα, ιδιωτικά σιωπούν ή αμφιβάλλουν. Δεν δημιουργούν απαραίτητα το κακό, αλλά το συντηρούν, διαχειριζόμενοι τη γνώση, τη σιωπή και την εξουσία με τρόπο που εξυπηρετεί πρωτίστως τη δική τους επιβίωση μέσα στο σύστημα.
Όσο για τους “πιστούς” γύρω από έναν κακοποιητικό ηγέτη συχνά δεν λειτουργούν από ιδιοτέλεια ή συμφέρον. Είναι πεισμένοι ότι έξω από αυτό το περιβάλλον θα υπάρχει μοναξιά και δυστυχία. Σε τέτοια περιβάλλοντα δημιουργείται μικρό “σύμπαν”:
όλοι σκέφτονται παρόμοια - οι αμφισβητίες φεύγουν -μένουν οι επιβεβαιωτικοί
Και τότε συμβαίνει το επικίνδυνο:
η στρεβλή πραγματικότητα γίνεται η νέα κανονικότητα
Δεν τυφλώνονται ξαφνικά!!
Λειτουργούν από:
- ταύτιση
- φόβο απώλειας ταυτότητας
- ψυχολογική επένδυση
- σταδιακή ηθική μετατόπιση
- ομαδική πραγματικότητα
Και γι’ αυτό φαίνονται παράλογα τυφλοί απ’ έξω — ενώ μέσα τους νιώθουν φυσιολογικοί και οι μόνοι "συνεπείς".
Οι περισσότερες μεγάλες κακοποιήσεις στην ιστορία δεν συνεχίστηκαν επειδή όλοι ήταν τέρατα αλλά επειδή πολλοί ήταν βολικοί χωρίς αντιρρήσεις και αμφισβητήσεις!
Ιδιαίτερα επικίνδυνη αλλά ψυχολογικά "έξυπνη" κίνηση είναι η μετάβαση τέτοιων ομάδων σε τύπου δόγμα. Η μεταμόρφωση αυτή δεν είναι τυχαία: μέσω τελετών, ορκωμοσιών και συμβολικών τελετουργιών, η ομάδα περιβάλλεται τώρα και από ένα πέπλο ιερότητας και ηθικής ανωτερότητας. Κάθε πράξη που υπό άλλες συνθήκες θα φαινόταν αμφιλεγόμενη ή βλαπτική παρουσιάζεται πλέον ως «καθήκον», «αρετή» ή «εκπαίδευση/διδασκαλία». Η δομή γίνεται έτσι «φυσική» και «λογική» στα μάτια των μελών, ενώ η αμφισβήτηση δεν είναι απλώς δύσκολη — μοιάζει σχεδόν ανήθικη και οποιαδήποτε κριτική από έξω φαίνεται σαν επίθεση στο ιδανικό.
(Εν τω μεταξύ ο "ιερός αρχηγός" όπως οι L. Ron Hubbard (Scientology), Shoko Asahara (Aum Shinrikyo), Sun Myung Moon (Ενωτική Εκκλησία) για να μη μιλήσουμε για άλλα "θρησκευτικά ταμεία" ... πάντα καταφέρνει και πλουτίζει εις βάρος των πιστών και πάντα εν αγνοία τους..)
Οι αποχωρούντες ή επικριτές χαρακτηρίζονται “προδότες των αξιών” (κλασσικό αυτό σε κάθε τέτοια ομάδα). Έτσι ο κακός ηγέτης διατηρεί τον έλεγχο και το μοτιβο ζωής που θέλει χωρίς να χρειάζεται συνεχές φόβητρο — η πίστη πηγάζει από την ταύτιση με κάτι υψηλό
Η μετάβαση σε δογματική μορφή είναι ψυχολογικά έξυπνη για τον ηγέτη/οργανισμό γιατί:
Μετατρέπει τον έλεγχο σε “ηθική υποχρέωση”
Προστατεύει την ομάδα από εσωτερική αμφισβήτηση
Σχεδόν καθιστά τα μέλη τυφλά απέναντι στην κακοποίηση
Δεν πρόκειται απλώς για δειλία. Είναι ενεργητική μη-έρευνα. Δεν ρωτάς. Δεν κοιτάς πιο προσεκτικά. Δεν συνδέεις τα κομμάτια. Μαθαίνεις να αγνοείς ό,τι θα σε υποχρέωνε να πάρεις θέση.
Γνωστική ασυμφωνία (cognitive dissonance)
Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να κρατήσει ταυτόχρονα δύο αντικρουόμενες σκέψεις:
«Αυτός ο άνθρωπος είναι επιτυχημένος, σεβαστός, ισχυρός.»
«Αυτός ο άνθρωπος κακοποιεί.»
Η έξοδος από μια σέκτα ή καταχρηστική ομάδα δεν είναι απελευθέρωση· είναι κατάρρευση ταυτότητας. Δεν φεύγεις μόνο από ανθρώπους, φεύγεις από το νόημα που σου έμαθαν να δίνεις στον εαυτό σου. Γι’ αυτό επίσης τα ηγετικά στελέχη δεν επιτρέπουν ποτέ μια ουδέτερη αποχώρηση (Εκεί καταλαβαίνεις ή θα έπρεπε να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καθόλου καλά, όσες αλήθειες κι αν έχουν μπερδευτεί μέσα σε ψέματα!!). Ο αποχωρήσας πρέπει να βαφτιστεί «προδότης», «αδύναμος», «διεφθαρμένος». Όχι για να εξηγηθεί η φυγή του, αλλά για να μην γίνει μιμητική. Αν η έξοδος φανεί ανθρώπινη, γίνεται επικίνδυνη. Αν όμως στιγματιστεί, εξουδετερώνεται!!
Και όμως, κάθε “προδότης” που συνεχίζει να υπάρχει, να σκέφτεται και να μιλά, γίνεται ο πιο επικίνδυνος μάρτυρας. Όχι επειδή επιτίθεται, αλλά επειδή αποδεικνύει σιωπηλά ότι υπάρχει ζωή και συνείδηση έξω από το σύστημα. Και από τη στιγμή που αυτό γίνει έστω και πιθανό, η εξουσία αρχίζει να ραγίζει.
Η στάση πολλών ανθρώπων που αποχωρούν από σέκτες ή κακοποιητικά συστήματα εξουσίας και δεν καταγγέλλουν άμεσα τους ηγέτες τους είναι συχνά παρεξηγημένη. Οι άνθρωποι αυτοί δεν φεύγουν για να «αφυπνίσουν» τους άλλους, αλλά για να σώσουν τον εαυτό τους: να επουλώσουν τραύματα, να ανακτήσουν την αυτονομία τους και να ξαναχτίσουν μια σταθερή αίσθηση πραγματικότητας μετά από χρόνια χειραγώγησης. Η ψυχική και πρακτική ενέργεια που απαιτείται για να εκτεθούν ισχυρά πρόσωπα σε θέσεις εξουσίας συχνά υπερβαίνει τις αντοχές ενός ανθρώπου που μόλις βγήκε από ένα τέτοιο περιβάλλον.
Επιπλέον, η εμπειρία δείχνει ότι για να «ταρακουνηθούν» τα μέλη που παραμένουν μέσα απαιτούνται συντριπτικές, τεκμηριωμένες αποδείξεις! Mεμονωμένες μαρτυρίες εύκολα απαξιώνονται, αντιστρέφονται ή χρησιμοποιούνται εναντίον των θυμάτων. Τέτοιες αποδείξεις μπορούν να συλλεχθούν και να αξιοποιηθούν με ασφάλεια μόνο από καθαρούς ανθρώπους (υπάρχουν ακόμα και τέτοιοι ευτυχώς!) μέσα σε θεσμικά όργανα, όπως η αστυνομία και η δικαιοσύνη, όχι από ανθρώπους που βρίσκονται ακόμη σε φάση ψυχολογικής ανάρρωσης και πιθανής στοχοποίησης.
Η ευθύνη δεν βαραίνει όσους παγιδεύτηκαν. Μάλιστα είναι ακριβώς οι έξυπνοι, καλλιεργημένοι και σκεπτόμενοι άνθρωποι που συχνά «την πατάνε» γιατί είναι οι καλύτεροι δικηγόροι του λάθους του!!!! Το να σε χειραγωγούν δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα, αλλά αποτέλεσμα ανθρώπινων μηχανισμών που μπορούν να παγιδεύσουν οποιονδήποτε. Η έξοδος δεν είναι θόρυβος· είναι επιβίωση και αργή επιστροφή στον εαυτό.
Η μεγαλύτερη ευθύνη ανήκει σε εκείνους που φόρεσαν τον ρόλο του προστάτη - δημοσιογράφους, πολιτικούς, πρόσωπα κύρους, σε εκείνους που παρίσταναν τους σωτήρες - και, ενώ ήξεραν, ξεπούλησαν την αλήθεια κι έκαψαν ανθρώπινες ζωές για το συμφέρον τους...
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου